بىشك يكى از كارهاى نيك بندگان ، نزد خداوند ، همانا قدردانى و سپاس از ولى نعمت است . با اين‌كه شكر منعم ، به حكم عقل ، يك وظيفه و حقى است كه انجام آن لازم است و سخن امام على عليه السّلام نيز اشاره بدان دارد « قضاء و اداء » اما خداوند ، بىنياز از هر چيزى است و به شكرگزاران پاداش مىدهد تو گويى كه كار مستحبى انجام داده‌اند و نيز با اين‌كه توبه و استغفار از گناهان ، لازم است ، اما با اين حال به توبه‌كنندگان نيز جزاى نيك مىدهد ، تو گويى كه توبه و استغفار ، كارى نيك و مستحب است نه لازم و راز اين امر در بردبار بودن و بزرگوارى اوست و البته لازم است بدانيم كه هركس نعمت‌هاى الهى را بشناسد ، مسلم است كه از او سپاسگزارى و قدرشناسى مىكند . ولى شكر كامل ، همانا با انجام امور نيك و عمل كردن محقق مىشود : « هرگز به حقيقت نيكوكارى نمىرسيد ، مگر اين‌كه از آنچه دوست مىداريد ( در راه خدا ) انفاق كنيد . » « 1 » ( و نستعين به استعانة راج لفضله ، مؤمّلّ لنفعه ، واثق بدفعه ، معترف له بالطول ، مذعن له بالعمل و القول . . . ) همانا قصد امام عليه السّلام از ذكر ويژگىها و اوصافى چون : مؤمّل ، واثق ، مومن ، تائب ، راغب و مجتهد و ديگر خصائص و اوصاف اين است كه بدانيم استعانت و يارى جستن از خداوند ، با اطاعت كردن مخلصانه در گفتار و كردار و نترسيدن از غيرش ، محقق مىشود و اين كه او را تنها مرجع و غايت در تمامى امور بدانيم و غير او وسيله است . « او خداى يكتاست تا صاحبان مغز و انديشه پند گيرند . » « 2 » و به ديگر سخن ، هر

--> ( 1 ) . لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ آل عمران / 3 : 92 . ( 2 ) . أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ لِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ ابراهيم / 14 : 52 .